Historia – artykuły Dr Jacek Feduszka
(Muzeum Zamojskie w Zamościu)
OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO
POCZET GOSPODARZY ZAMOŚCIA
(Cz. I)
Realizatorzy kanclerskich planów
W Akcie lokacyjnym Jan Zamoyskiego dla Zamościa czytamy: „(…) Aby zaś miasto to tym łatwiej osadzić się i do stanu rozkwitu przywiedzione być mogło, obiecuję jego mieszkańcom naznaczyć zaraz od początku na wójta albo osadźcę roztropnego, zapobiegliwego, mającego duże doświadczenie w sprawach miejskich i kupieckich (…)”. Jan Zamoyski pragnął stworzyć z Zamościa ważny ośrodek rzemiosła i handlu, w związku z tym ważna była nominacja sprawnego i doświadczonego w sprawach handlowych „wójta lub osadźcy”. Do tej funkcji Jan Zamoyski przeznaczył Wojciecha Wnuka, rajcę miasta Sandomierza, który w opinii Kanclerza spełniał wyżej wymienione warunki. Oficjalnie Wojciech Wnuk objął obowiązki wójta 28 marca 1583 roku, a już od 28 kwietnia 1581 roku prowadził akcję werbunkową wśród potencjalnych osadników, jako główny organizator życia miejskiego. W okresie lokacji miasta wójt w odróżnieniu od burmistrza, był urzędnikiem dziedzicznym, stojącym na czele miasta. Był on lennikiem pana miasta, zobowiązanym m.in. do konnej służby wojskowej. Wójt miał także liczne dochodowe przywileje (m.in. 1/6 czynszów, 1/3 kar sądowych, prawo posiadania jatek i zasiadania w ławie miejskiej).
Wójtowi Wnukowi pomagał w organizacji miasta, późniejszy podwójci, Jan Syxt, (zwany Syxtusem), pochodzący ze znanej lwowskiej rodziny mieszczańskiej. Był on jednym z pierwszych przybyszów do Zamościa. Tutaj też organizował działalność zamojskiej ławy sądowej i uruchamiał wymiar sprawiedliwości. Jako były ławnik sądowy lwowski miał w tym względzie odpowiednie doświadczenie.
czytaj więcej:
OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO cz.1 (pdf)
Dr Jacek Feduszka
(Muzeum Zamojskie w Zamościu)
OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO
POCZET GOSPODARZY ZAMOŚCIA
(Cz. II)
Burmistrzowie miasta rządowego.
Od pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku Zamość znalazł się w granicach monarchii austriackiej. Pierwszym burmistrzem Zamościa w nowej zaborczej rzeczywistości został kupiec i szynkarz Jan Szyc (zm. 1786 r.), Niemiec z pochodzenia. Cieszył się on zaufaniem IX Ordynata Jana Jakuba Zamoyskiego (1716-1790), od którego otrzymał kamienicę w Rynku Wielkim. Posiadał też niewielki folwark przy ulicy Gęsiej w Zamościu. Na początku lat 80. XVIII wieku Jan Szyc stanął na czele spółki handlu solą w mieście. Był siedmiokrotnie wybierany na burmistrza Zamościa oraz kilkakrotnie na wójta. Jak zapisano w źródłach: „nosił się z niemiecka, ubrany w sukienne garnitury w kolorze orzechowym, wątrobianym i czarnym?”. Odszedł jednak ze stanowiska w niesławie pozostawiając długi w wysokości 12 tysięcy złotych reńskich (48 tysięcy złotych polskich). Była to równowartość dwu i pół rocznych dochodów generała – majora wojsk koronnych (zarabiającego ponad 20 tys. złotych polskich rocznie). W owym czasie zecer za złożenie książki otrzymywał od 10 do 55 złotych polskich. Jan Szyc pełnił urząd burmistrza do 1786 lub 1789 roku.
czytaj więcej:
OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO cz.2 (pdf)
Dr Jacek Feduszka
(Muzeum Zamojskie w Zamościu)
OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO
POCZET GOSPODARZY ZAMOŚCIA
(Cz. III.)
Zamość popowstaniowy.
Organizację i funkcjonowanie władz miejskich w Królestwie polskim regulowały liczne i często zmieniane a pochodzące z różnych epok, przepisy. Podstawy ustroju zarządu miejskiego określiło postanowienie namiestnika Królestwa Polskiego z 1818 roku, które w miastach powiatowych, takich jak Zamość, powoływały urzędy municypalne złożone z burmistrza i ławników. Liczba tych ostatnich nie mogła przekraczać czterech osób. Postanowienie namiestnika zostało zmienione ukazem carskim w 1842 roku, który przemianował urzędy municypalne na magistraty z zachowaniem dotychczasowych kompetencji i sposobu działania.
W Zamościu w tym czasie funkcję burmistrza pełnił Józef Kosakowski. Mianowany on został w 1839 roku, zastępując urzędującego przez pięć lat na stanowisku burmistrza, Walentego Szczygielskiego…
czytaj więcej:
OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO cz. 3(pdf)
Dr Jacek Feduszka
(Muzeum Zamojskie w Zamościu)
OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO
POCZET GOSPODARZY ZAMOŚCIA
(Cz. IV.)
Burmistrzowie przełomu XIX i XX wieku.
W końcu XIX i na początku XX wieku w ówczesnym powiecie zamojskim funkcjonowały dwa większe miasta: Zamość i Szczebrzeszyn. Zamość składał się zasadniczo z dwóch części: miasta w obrębie dawnych fortyfikacji i ?nowego miasta?, na które składało się Przedmieście Lwowskie i Nowa Osada (wytyczona ok. 1821 r.), położone w odległości 1 ? wiorsty (ok. 1,5 kilometra) od linii dawnych fortyfikacji. Układ zamojskiego starego miasta pozostawał zasadniczo niezmienny, jak pisał Bolesław Koskowski w roku 1894: ?Pod względem zewnętrznym stare miasto przedstawia się dość okazale. Budowane starym stylem i według wymagań fortecznych, posiada ulice wąskie i krótkie, okolone rzędami jednopiętrowych kamienic zaopatrzonych jeszcze w części w tak zwane podcienia (…). Całe miasto zaopatrzone jest w niezły bruk, który ostatniemi…
czytaj więcej:
OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO cz. 4(pdf)
Dr Jacek Feduszka
(Muzeum Zamojskie w Zamościu)
Zamość w powstaniu listopadowym 1830-1831.
Powstanie listopadowe 1830-1831 r. w dziejach polskich zmagań o niepodległość w XIX wieku zajmuje miejsce szczególne i wyjątkowe. Jak pisał w 1881 roku Juliusz Falkowski: „Małe Królestwo Kongresowe, zaledwie pięć milionów ludności liczące, podniosło oręż przeciw potędze panującej nad siódmą częścią lądów na kuli ziemskiej, ażeby jej jarzmo zrzucić. Hasło powstania dała garstka młodzieży, ale w trzech dniach cały naród podniósł się jak jeden człowiek i rzucił wyzwanie carowi…
czytaj więcej:
Zamość w powstaniu listopadowym 1830 -1831. (pdf)
Dr Jacek Feduszka
(Muzeum Zamojskie w Zamościu)
Mieczysław Ludwik Potocki (1810-1878), herbu Lubicz autor pierwszej monografii Zamościa
We wstępie do swojego najpoważniejszego dzieła, bohater naszej opowieści, pisał: „Jeżeli nabywanie nauk i różnych wiadomości stało się dziś koniecznością potrzebną każdego duchem czasu postępującego człowieka, jeżeli nauki te kształcą umysł i uszlachetniają duszę, to niezawodnie znajomość dziejów, zwłaszcza ojczystych jest niezbędną każdemu, w którego sercu tkwi żywe uczucie miłości rodzinnego kraju.
Żyć na ziemi zlanej krwią niegdyś swoich przodków,…”
czytaj więcej:
artykuł(pdf)
Dr Jacek Feduszka
(Muzeum Zamojskie w Zamościu)
Mennictwo ruskie XIV-XV w.
Dziewiętnastowieczni badacze i kolekcjonerzy monet halicko-ruskich.
Celem niniejszego opracowania jest prezentacja badaczy i kolekcjonerów żyjących i tworzących w XIX wieku na ziemiach polskich, których zainteresowania i praca badawczo-kolekcjonerska koncentrowała się wokół mennictwa halicko-ruskiego od końca XIV do połowy pierwszego dziesięciolecia XV wieku, a więc w okresie emisji monet dla ziem ruskich z inicjatywy władców Polski i zarządców prowincji z ramienia polskich monarchów. Pierwsze monety dla ziem ruskich, które weszły w skład Królestwa Polskiego, emitować zaczęto za panowania króla Kazimierza Wielkiego (1333-1370) w stworzonej z jego inicjatywy mennicy lwowskiej (1340 r.).(…)
czytaj więcej:
artykuł (pdf)
Dr Jacek Feduszka
(Muzeum Zamojskie w Zamościu)
Udział regionalnych struktur Polskiej Organizacji Wojskowej w wydarzeniach listopada 1918 roku w Zamościu
Polska Organizacja Wojskowa (POW), utworzona została w sierpniu 1914 roku, kiedy to odcięci w Warszawie linią frontu od dowództw galicyjskich, działacze Związku Walki Czynnej(ZWC) i Polskich Drużyn Strzeleckich (PDS), postanowili podjąć podziemną działalność konspiracyjną o charakterze wojskowym, wymierzoną przeciwko Rosji. Powołana w ten sposób struktura konspiracyjna nie otrzymała pierwotnie sprecyzowanej nazwy.(…)
czytaj więcej:
artykuł (pdf)