Pierwszy „cytat” z Matejki - Adam Poniński ze Szczęsnym Potockim Centralny fragment obrazu z dodaną lożą  Drugi „cytat” z Matejki - Franciszek Salezy Potocki, Michał Fryderyk Czartoryski i brat króla Michał Jerzy Poniatowski

Muzeum Zamojskie zaprasza na prezentację obrazu
„Rejtan wg Matejki” - Georga Fischhofa.
Obraz można oglądać w dniach:
wtorek - niedziela w godz. od 900 do 1700

  •    Historia – artykuły   

    Dr Jacek Feduszka
    (Muzeum Zamojskie w Zamościu)

     

    LUBELSZCZYZNA W 1863 I 1864 ROKU

     I.
    Konspiracje 1861-1862 r. i powstanie 1863-1864 r.
    Po śmierci cara Mikołaja I (zm. 1855 r.) i Iwana Paskiewicza (zm. 1856 r.), namiestnika Królestwa Polskiego, nastąpiło pewne złagodzenie ucisku politycznego w Królestwie. W 1856 roku ogłoszono amnestię dla emigrantów i zesłańców na Syberię. W 1858 roku zniesiono stan wojenny, zwinięto urzędy naczelników wojennych, a na ich miejsce ustanowiono komendantów miast gubernialnych. Osłabienie ucisku politycznego, wzrost antagonizmów społecznych i ruchów narodowych w Europie, ruchy chłopskie w Rosji, projekty reformatorskie nowego cara Aleksandra II, ożywiły nadzieje społeczeństwa polskiego na możliwości zmian politycznych i przywrócenia życia narodowego w Królestwie. Rozpoczął się okres powszechnych manifestacji religijno – narodowych i patriotycznych, którym jako przykład służyły wystąpienia warszawskie 1861 roku. Lubelszczyzna bierze żywy udział w ruchu manifestacyjnym 1861 roku, a obchody rocznicy bitwy pod Maciejowicami z 1794 r (8 IV), unii lubelskiej (12 VIII), unii horodelskiej (październik), miały charakter ogólnopolski. Manifestacje patriotyczne najsilniej przejawiały się w Lublinie, ale organizowane były również w pozostałych miastach Lubelszczyzny: Chełmie, Hrubieszowie, Biłgoraju, Zamościu, Janowie, Tyszowcach, Dubience, Kryłowie, Potoku, Siedlcach, Łukowie, Białej, Radzyniu i Tarnogrodzie. Organizowano nabożeństwa patriotyczne, procesje z kazaniami i śpiewami patriotycznymi…..
    II.
    Powstanie styczniowe 1863-1864 w Zamościu.
    Zamość wchodził w epokę manifestacji patriotycznych lat 1861-1862 i powstania styczniowego 1863-1864 jeszcze jako miasto-twierdza, zdominowane przez funkcjonowanie silnego garnizonu rosyjskiego ze zredukowaną wcześniejszymi przesiedleniami liczbą ludności, w dużej części żydowskiej. Powiat zamojski, w którym znajdowała się twierdza zamojska, obejmował w owym czasie okręgi: zamojski, biłgorajski, janowski, tomaszowski i hrubieszowski. Mimo że prawie cała administracja powiatu i miast na jego terenie znajdowała się w rękach polskich, to duża część tychże urzędników realizowała gorliwie polecenia władz rosyjskich, dorównując w tym urzędnikom zaborcy…..
    czytaj więcej:
    LUBELSZCZYZNA W 1863 I 1864 ROKU. (pdf)
    stars
     
    Dr Jacek Feduszka
    (Muzeum Zamojskie w Zamościu)

     

    Patrioci i kolaboranci


    Historycy idei wyróżniają trzy główne sposoby pojmowania patriotyzmu w polskiej tradycji narodowej i politycznej. „Po pierwsze jest to wierność woli narodowej, cechującej się przede wszystkim dążeniem do zachowania wewnętrznej i zewnętrznej suwerenności w następnej kolejności jest to wierność idei narodowej, w której nacisk pada na obronę tożsamości i specyfiki polskiej, a po trzecie jest to obrona realistycznie pojętego interesu narodowego” (Andrzej Walicki). Pierwszy element tak pojmowanego patriotyzmu wywodzi się jeszcze z tradycji Rzeczypospolitej szlacheckiej. W owej tradycji sławiony był patriotyzm, którego centrum było – dobro wspólne (res publica) oparte na zabezpieczeniu wolności obywateli (szlachty) w sferze publicznej, wolności „pozytywnej” w wyraźnym przeciwieństwie do wolności „negatywnej”, którą symbolizowała prywata i indywidualizm. Taki sposób widzenia historii Polski zakorzeniony jest głęboko w historiografii polskiej od XIX wieku, jak i w potocznej świadomości historycznej.
    Podział na patriotów i kolaborantów rozpoczął się wyraźnie w drugiej połowie XVIII wieku. Nie jest do końca jasne, dlaczego nastąpiło takie pęknięcie? Wydaje się to być skutkiem długotrwałej interwencji zbrojnej i duchowej obcych potęg. Naród kolaborantów przekonany jest, że działa w interesie kraju, gdyż Polacy nie nadają się do samodzielnego życia, więc silniejsi mogą zaprowadzić u nas porządek.
    czytaj więcej:
    Parioci i kolaboranci(pdf)
    stars
     
    Dr Jacek Feduszka
    (Muzeum Zamojskie w Zamościu)

     

    OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO
    POCZET GOSPODARZY ZAMOŚCIA
    (Cz. I)

     

    Realizatorzy kanclerskich planów
    W Akcie lokacyjnym Jan Zamoyskiego dla Zamościa czytamy: „(…) Aby zaś miasto to tym łatwiej osadzić się i do stanu rozkwitu przywiedzione być mogło, obiecuję jego mieszkańcom naznaczyć zaraz od początku na wójta albo osadźcę roztropnego, zapobiegliwego, mającego duże doświadczenie w sprawach miejskich i kupieckich (…)”. Jan Zamoyski pragnął stworzyć z Zamościa ważny ośrodek rzemiosła i handlu, w związku z tym ważna była nominacja sprawnego i doświadczonego w sprawach handlowych „wójta lub osadźcy”. Do tej funkcji Jan Zamoyski przeznaczył Wojciecha Wnuka, rajcę miasta Sandomierza, który w opinii Kanclerza spełniał wyżej wymienione warunki. Oficjalnie Wojciech Wnuk objął obowiązki wójta 28 marca 1583 roku, a już od 28 kwietnia 1581 roku prowadził akcję werbunkową wśród potencjalnych osadników, jako główny organizator życia miejskiego. W okresie lokacji miasta wójt w odróżnieniu od burmistrza, był urzędnikiem dziedzicznym, stojącym na czele miasta. Był on lennikiem pana miasta, zobowiązanym m.in. do konnej służby wojskowej. Wójt miał także liczne dochodowe przywileje (m.in. 1/6 czynszów, 1/3 kar sądowych, prawo posiadania jatek i zasiadania w ławie miejskiej).
    Wójtowi Wnukowi pomagał w organizacji miasta, późniejszy podwójci, Jan Syxt, (zwany Syxtusem), pochodzący ze znanej lwowskiej rodziny mieszczańskiej. Był on jednym z pierwszych przybyszów do Zamościa. Tutaj też organizował działalność zamojskiej ławy sądowej i uruchamiał wymiar sprawiedliwości. Jako były ławnik sądowy lwowski miał w tym względzie odpowiednie doświadczenie.
    czytaj więcej:
    OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO cz.1 (pdf)

    stars

    Dr Jacek Feduszka
    (Muzeum Zamojskie w Zamościu)

     

    OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO
    POCZET GOSPODARZY ZAMOŚCIA
    (Cz. II)

     

    Burmistrzowie miasta rządowego.
    Od pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku Zamość znalazł się w granicach monarchii austriackiej. Pierwszym burmistrzem Zamościa w nowej zaborczej rzeczywistości został kupiec i szynkarz Jan Szyc (zm. 1786 r.), Niemiec z pochodzenia. Cieszył się on zaufaniem IX Ordynata Jana Jakuba Zamoyskiego (1716-1790), od którego otrzymał kamienicę w Rynku Wielkim. Posiadał też niewielki folwark przy ulicy Gęsiej w Zamościu. Na początku lat 80. XVIII wieku Jan Szyc stanął na czele spółki handlu solą w mieście. Był siedmiokrotnie wybierany na burmistrza Zamościa oraz kilkakrotnie na wójta. Jak zapisano w źródłach: „nosił się z niemiecka, ubrany w sukienne garnitury w kolorze orzechowym, wątrobianym i czarnym?”. Odszedł jednak ze stanowiska w niesławie pozostawiając długi w wysokości 12 tysięcy złotych reńskich (48 tysięcy złotych polskich). Była to równowartość dwu i pół rocznych dochodów generała – majora wojsk koronnych (zarabiającego ponad 20 tys. złotych polskich rocznie). W owym czasie zecer za złożenie książki otrzymywał od 10 do 55 złotych polskich. Jan Szyc pełnił urząd burmistrza do 1786 lub 1789 roku.
    czytaj więcej:
    OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO cz.2 (pdf)

    stars

     
    Dr Jacek Feduszka
    (Muzeum Zamojskie w Zamościu)

     

     

    OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO
    POCZET GOSPODARZY ZAMOŚCIA
    (Cz. III.)

     

    Zamość popowstaniowy.
    Organizację i funkcjonowanie władz miejskich w Królestwie polskim regulowały liczne i często zmieniane a pochodzące z różnych epok, przepisy. Podstawy ustroju zarządu miejskiego określiło postanowienie namiestnika Królestwa Polskiego z 1818 roku, które w miastach powiatowych, takich jak Zamość, powoływały urzędy municypalne złożone z burmistrza i ławników. Liczba tych ostatnich nie mogła przekraczać czterech osób. Postanowienie namiestnika zostało zmienione ukazem carskim w 1842 roku, który przemianował urzędy municypalne na magistraty z zachowaniem dotychczasowych kompetencji i sposobu działania.
    W Zamościu w tym czasie funkcję burmistrza pełnił Józef Kosakowski. Mianowany on został w 1839 roku, zastępując urzędującego przez pięć lat na stanowisku burmistrza, Walentego Szczygielskiego…
    czytaj więcej:
    OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO cz. 3(pdf)

     

    stars

     
    Dr Jacek Feduszka
    (Muzeum Zamojskie w Zamościu)

     

     

    OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO
    POCZET GOSPODARZY ZAMOŚCIA
    (Cz. IV.)

     

    Burmistrzowie przełomu XIX i XX wieku.
    W końcu XIX i na początku XX wieku w ówczesnym powiecie zamojskim funkcjonowały dwa większe miasta: Zamość i Szczebrzeszyn. Zamość składał się zasadniczo z dwóch części: miasta w obrębie dawnych fortyfikacji i „nowego miasta”, na które składało się Przedmieście Lwowskie i Nowa Osada (wytyczona ok. 1821 r.), położone w odległości 1  wiorsty (ok. 1,5 kilometra) od linii dawnych fortyfikacji. Układ zamojskiego starego miasta pozostawał zasadniczo niezmienny, jak pisał Bolesław Koskowski w roku 1894: „Pod względem zewnętrznym stare miasto przedstawia się dość okazale. Budowane starym stylem i według wymagań fortecznych, posiada ulice wąskie i krótkie, okolone rzędami jednopiętrowych kamienic zaopatrzonych jeszcze w części w tak zwane podcienia (…). Całe miasto zaopatrzone jest w niezły bruk, który ostatniemi…
    czytaj więcej:
    OD MORANDO DO ZAMOYSKIEGO cz. 4(pdf)

    Strony: 1 2