Pierwszy „cytat” z Matejki - Adam Poniński ze Szczęsnym Potockim Centralny fragment obrazu z dodaną lożą  Drugi „cytat” z Matejki - Franciszek Salezy Potocki, Michał Fryderyk Czartoryski i brat króla Michał Jerzy Poniatowski

Muzeum Zamojskie zaprasza na prezentację obrazu
„Rejtan wg Matejki” - Georga Fischhofa.
Obraz można oglądać codziennie oprócz poniedziałków i dni poświątecznych w godz. od 900 do 1600.

  •    Zamojsko-Wołyńskie Zeszyty Muzealne tom V   

    Zamojsko – Wołyńskie Zeszyty Muzealne

    Tom V
    Zamość 2008/2010r.
    Zespół redakcyjny Zamojsko-Wołyńskich Zeszytów Muzealnych” Piotr Kondraciuk, Jerzy Kuśnierz, Anatolij Syluk, Andrzej Urbański
    Redakcja tomu
    Piotr Kondraciuk, Jerzy Kuśnierz, Andrzej Urbański, Anatolij Syluk

     

     

    l1

    OPIS WYDAWNICTWA

    Zamojsko-Wołyńskie Zeszyty Muzealne

    Tom V
    Zamojsko-Wołyńskie Zeszyty Muzealne” wydawane są we współpracy z Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym w Łucku. Na łamach periodyku publikujemy wyniki badań dotyczących szeroko pojętej historii i kultury terenów pogranicza oraz opracowania zbiorów muzealnych. Autorami publikacji są pracownicy Muzeum Zamojskiego w Zamościu i Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego w Łucku oraz zaproszeni do współpracy specjaliści z prezentowanych w wydawnictwie dziedzin ze środowisk uniwersyteckich, krajoznawczych i muzealnych.
    Materiały publikowane są w wersjach autorskich. Ze względu na stosowane przez autorów różne systemy sporządzania przypisów i bibliografii oraz trudności w ich ujednoliceniu pozostawiamy je w wersji oryginalnej.
    Redakcja nie bierze pełnej odpowiedzialności za treści merytoryczne zamieszczone w artykułach.

     

     

    Zamojsko – Wołyńskie Zeszyty Muzealne

    Tom V

     

     
     
     
    Ryszard Szczygieł (Lublin)

    Lokalizacja Skokówki i jej rola w procesie lokacyjnym miasta Zamościa.

    W historiografii Zamościa nie było wątpliwości, że powstanie miasta, którego fundatorem był Jan Zamoyski, poprzedzała osada wiejska z zamkiem (fortalitium), zwana Skokówka, Skokowice, Skoków. Przekazała to tradycja dworu Zamoyskich1a tak?e R. Heidenstein w życiorysie Jana Zamoyskiego, który został wykorzystany w popularnej w XIX w. pracy F. Bohomolca. Podobnie napisali autorzy Starożytnej Polski… M. Balinski i T. Lipinski- „Zamek zwany Skokówka […]. Zamek stał wśród nader rozległych płaszczyzn, na wyspie rzekami Wieprzec i Kalinowica oblanej”  –  i dalej następuje cytat z dokumentu lokacyjnego miasta z 10 kwietnia 1580r….

    01.Lokalizacja Skokówki i jej rola w procesie lokacyjnym miasta Zamościa

    ———–

    Jerzy Kuśnierz, Andrzej Urbański (Zamość)

    Lokalizacja dworu z XV w., miejsca urodzenia założyciela fundatora miasta Zamościa Jana Zamoyskiego – w świetle najnowszych badań.

     

    Według rodzinnej tradycji Zamoyskich twórca potęgi tego rodu, fundator i założyciel miasta Zamościa, hetman i kanclerz Jan Zamoyski urodził sie 19 III 1542 r. w zameczku Skokówka (Skokowice, Skoków) . Taka wiadomość zamieścił też R. Heidenstein w spisanym przez siebie życiorysie Jana Zamoyskiego, a powtórzył w XIX w. F. Bohomolec oraz autorzy Starożytnej Polski… M. Balinski i T. Lipinski . Lokalizacje obiektu w Skokówce po raz pierwszy precyzuje  „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego…” uznając iż jest to wzgórze z resztkami budowli, które od końca XVII w. nazywano „Zamczyskiem”), zaś w XVIII w. w jej 5 okolicach było pastwisko . Jednakże historyk i archiwista, absolwent uniwersytetu lwowskiego, Kazimierz Sochaniewicz, poznawszy jako żołnierz w czasie I wojny światowej Zamość i topografie najbliżej okolicy oraz dysponując odnośnymi dokumentami, po ich analizie stwierdził, że „wracając do dziejów samejże Skokówki…

    02.Lokalizacja dworu z XV w., miejsca urodzenia założyciela ? fundatora miasta Zamościa.

    ———–

    Mariusz Bartnicki (Lublin)

    Sprawa insygniów koronacyjnych króla Daniela Romanowicza.

    Zima 1253 roku w nadbużańskim Drohiczynie, w obecności legata papieskiego Opizo i dostojników księstwa halicko-wołyńskiego odbyła się ceremonia koronacji królewskiej Daniela Romanowicza. Wydarzenie to, wieńczące ponad ośmioletni okres intensywnych kontaktów dyplomatycznych miedzy Stolica Apostolska a księstwem halicko-wołyńskim, niewątpliwie odbiło się szerokim echem w ówczesnym świecie chrześcijańskim. Przyjecie przez władce ruskiego korony królewskiej z rak papieża, oprócz doraźnych celów politycznych miało również daleko idące skutki w sferze ideologiczno – kościelnej. Było pewnego rodzaju deklaracja zawarcia pierwszej w dziejach Rusi unii obu kościołów – wschodniego i katolickiego. Jakkolwiek sam fakt koronacji królewskiej Daniela Romanowicza został odnotowany w szeregu przekazów ówczesnych dziejopisarzy, wiele ważkich problemów dotyczących wspomnianego wydarzenia nie zostało dostatecznie wyjaśnionych….

    03.Sprawa insygniów koronacyjnych króla Daniela Romanowicza

    ———–

    Oleksandr Baran (Lwów)

    Inwestycje osadnicze księcia Włodzimierza Wasylkowicza w dzielnicach włodzimierskiej i brzeskiej w świetle kroniki halicko-wołyńskiej.

    Książę Włodzimierz Wasylkowicz pojawił się na kartach kroniki halicko-wołyńskiej stosunkowo późno. Urodzony miedzy 1247 a 1249 rokiem1 został po raz pierwszy przez nią zauważony dopiero w wydarzeniach z roku 1258, w okolicznościach pierwszego najazdu chana Burundaja2. Miał wtedy od 9 do 11 lat. W latach 1258-1269 książę ten wymieniany był sporadycznie jako znajdujący się obok swojego ojca Wasylka Romanowicza w okolicznościach różnorodnych wydarzeń wojennych. W centrum naszej uwagi znajdzie się okres sprawowania przez księcia Włodzimierza Wasylkowicza władzy w księstwie włodzimiersko-brzeskim. Objął on bowiem władze zaraz po śmierci swego ojca w 1268 lub 1269 r. Umarł zaś 10 grudnia 1288 r. Przez cały ten czas jego państwo obejmowało dwie dzielnice: włodzimierska i brzeska….

    04.Inwestycje osadnicze księcia Włodzimierza Wasylkowicza w dzielnicach włodzimierskiej i brzeskiej w świetle kroniki halicko-wołyńskiej.

    ———–

    Paweł Jusiak (Lublin)

    Najazdy tatarskie na ziemie chełmską i lubelską w XV i pierwszej połowie XVI wieku oraz ich skutki.

    Terytorium ziemi lubelskiej i chełmskiej do unii polsko – litewskiej z lat 1385 – 1386 było obszarem pogranicznym, narażonym na częste najazdy. Wielokrotnie zapuszczały sie tu oddziały nieprzyjacielskie pustosząc miejscowości i uprowadzając ludzi w niewole. Jednak po wspomnianej unii znalazły się one w centrum monarchii, z dala od granic rozległego państwa Jagiellonów. Mogło się wydawać, iż nareszcie na tych terenach zapanuje pokój. Niestety szybko się okazało, że zagrożenia nie ustały. Na dalekich peryferiach południowo-wschodnich pojawił się bowiem nowy przeciwnik – chanat krymski. To właśnie Tatarzy zaczęli w wieku XV oraz następnych stuleciach organizować najazdy na ziemie polskie i litewskie zapuszczając się niejednokrotnie na tereny miedzy Wisła i Bugiem, a nawet docierać w głąb Królestwa Polskiego…

    05.Najazdy tatarskie na ziemie chełmską i lubelską w XV i pierwszej połowie XVI wieku.

    ———–

    Ołena Birulina (Łuck)

    Pokwitowania z XVII w. ze zbiorów Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego jako przyczynek do rekonstrukcji związków rodzinnych Sernych, Cymińskich i Żółkiewskich na Wołyniu.

    Archiwum dokumentów wołyńskiego rodu Jeło-Malinskich (dalej – Archiwum), które tworzone było od połowy XVII w. w zamku w Nowomalinie koło Ostroga, obecnie przechowywane jest w profilowych instytucjach obwodu wołyńskiego i równieńskiego. Oprócz informacji o Jeło-Malinskich Archiwum posiada akta, które pozwalają na rekonstrukcje genealogii pewnych rodów szlacheckich. Obecność takich materiałów w Archiwum można wyjaśnić związkami małżeńskimi rodziny Jeło-Malinskich. Najbardziej intensywnie archiwum zaczęło się powiększać za życia chorążego wołyńskiego, od 1649 r. kasztelana bełskiego Daniela Adama Jeło-Malinskiego (12 V 1661 r.). Jego jedyny syn Kazimierz, urodzony ze związku małżeńskiego z Halszka Wielhorska, ożenił się z Ewa Bykowska herbu „Gryf”, córka chorażego gostyńskiego i wdowa po Janie Leśniowolskim (1641)…

    06. Pokwitowania z XVII w. ze zbiorów Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego jako przyczynek.

    ———–

    Jerzy Kuśnierz (Zamość)

    Mieczysław Ludwik Potocki (1810-1878) – konserwator zabytków Galicji wschodniej, współodkrywca posągu Światowita ze Zbrucza, autor pierwszej monografii historycznej miasta Zamość.

    Mieczysław Ludwik Potocki urodził się w 1810 r. we Lwowie, w rodzinie Potockich herbu Lubicz , wywodzących się z województwa bracławskiego.  Jego przodek Mikołaj Potocki znany był w końcu XVI w. jako kolator kościoła w Potoku Wielkim w powiecie Krasnystaw. Po ukończeniu nauczania domowego nauki pobierał w szkołach warszawskich, gdzie rozpoczął też studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim5. Przerwał naukę i w 1830 r. zaciągnął się w szeregi 5 pułku ułanów im. Zamoyskich, by walczyć w Powstaniu Listopadowym przeciwko władzy carskiej. W dniu 13 IV 1831 r. mianowany został podporucznikiem i oddelegowany jako adiutant Naczelnego Wodza. Za męstwo okazane w bitwie pod Ostrołęka (26 maja 1831r.) został w dniu 2 VI 1831 r. odznaczony Złotym Krzyżem Virtuti Militari….

    07.Mieczysław Ludwik Potocki (1810-1878) – konserwator zabytków Galicji wschodniej, współodkrywca posągu Światowita ze Zbrucza, autor pierwszej monografii historycznej miasta Zamość.

    ———–

    Józef Niedźwiedź(Zamość)

    Z dziejów wsi Łykoszyn, gmina  Telatyn.

    Łykoszyn znajduje się na północnym skraju gminy Telatyn, nad bezimiennym ciekiem, dopływem rzeki Kmiczynki, w obrębie Grzędy Sokalskiej. Metryka historyczna wsi sięga połowy XV wieku, lecz początki osadnictwa ludzkiego są dużo starsze. W wyniku archeologicznych badan powierzchniowych zarejestrowano na terenie miejscowości 12 stanowisk (punktów osadniczych). Najstarsze ślady pochodzą ze środkowego neolitu i związane są z ludnością kultury pucharów lejkowatych (4200- 2900 r. p.Chr.). Reprezentują ja zabytki w postaci drobnych fragmentów naczyń glinianych oraz kilku wiórów i odłupków krzemiennych. Przypuszczalnie z ta kultura można także łączyć, odkryty na jednym ze stanowisk, krzemienny wiertnik. Kolejna faza osadnicza związana jest z koczowniczym ludem kultury ceramiki sznurowej (2900-2200 r. p.Chr.). Ten horyzont chronologiczny reprezentuje krzemienny sierp oraz szydło kościane. Nieliczne fragmenty naczyń glinianych datowano na wczesną epokę brązu (2200- 1600 r. p.Chr.),…

    08.Z dziejów wsi Łykoszyn, gmina Telatyn.

    ———–

    Jacek Feduszka (Zamość)

    Konferencja naukowa  „Miasto i twierdza Zamość w latach 1807-1813. obraz życia codziennego i wydarzeń wojennych”. Obchody 200. rocznicy zdobycia Zamościa. Zamość 15-16 maja 2009 r.

    W dniu 15 maja 2009 r. w Zamościu odbyła się konferencja naukowa związana z obchodami 200. rocznicy zdobycia twierdzy zamojskiej przez wojska Księcia Józefa Poniatowskiego 19 maja 1809 roku. Otwarcia konferencji dokonali Prezydent Miasta Zamość Marcin Zamoyski oraz Dyrektor Muzeum Zamojskiego w Zamościu Andrzej Urbański. Było to już kolejne przedsięwzięcie przygotowane przez Muzeum w Zamościu dla upamiętnienia ważnych dla Polski i Zamościa wydarzeń historycznych. Konferencja miała na celu zaprezentowanie wyników badan i studiów historyków nad przeszłością Zamościa w epoce napoleońskiej. Problematyka ta przedstawiona została na szerokim tle zjawisk i wydarzeń historycznych, związanych szczególnie z rokiem 1809, w którym to czasie twierdza zamojska wraz z najbliższym otoczeniem, znalazła się w granicach Księstwa Warszawskiego….

    09Konferencja naukowa „Miasto i twierdza Zamość w latach 1807-1813. obraz życia codziennego”.

    ———–

    Jacek Feduszka (Zamość)

    Zamość w roku 1809.

    Panowanie austriackie w Zamościu trwało blisko 37 lat, od lipca 1772 do maja 1809 roku. Zamość wraz z najbliższa okolica, zajęty przez wojska austriackie 26 lipca 1772 roku, stał się częścią monarchii habsburskiej pod nazwa: „Królestwo Galicji i Lodomerii”. Pierwszym gubernatorem Nowej Galicji mianowany został hrabia Antoni Pergen. W jego ocenie Zamość jako „miasto prawdziwe”, pretendował do miana centrum administracyjnego regionu nadgranicznego. Z tego też powodu w ramach nowego podziału administracyjnego, miasto stało się siedziba władz cyrkułu bełskiego (podzielonego pierwotnie na osiem, a następnie od 1775 roku, na trzy dystrykty – w tym dystrykt zamojski). W ramach następnego przekształcenia struktury administracyjnej Nowej Galicji w latach 1782-1783,…

    10_1.Zamość w roku 1809 _cz1
    10_2.Zamość w roku 1809 _cz.2

    ———–

    Jarosław Dudziński (Sosnowiec)

    13 pułk piechoty Księstwa Warszawskiego. Zarys działalności 1809-1815.

    Kampania 1807 roku dobiegła końca. Cesarz Francuzów Napoleon I Bonaparte i Car Wszechrosji Aleksander I, 7 lipca w Tylży podpisali traktat pokojowy. Umowy rozbiorowe z lat 1772 – 1795 nie zostały jednoznacznie przekreślone. Na mocy kompromisu wypracowanego przez obu monarchów, z ziem II i III zaboru pruskiego, utworzono namiastkę państwowości polskiej – Księstwo Warszawskie, państewko liczące 104 tys. km2 powierzchni i ok. 2,5 mln ludności. Poza granicami Księstwa znalazła się jedna z najstarszych twierdz Rzeczypospolitej – Zamość. Miasto pozostało pod panowaniem austriackim jeszcze tylko niecałe dwa lata. W wyniku zwycięskiej ofensywy wojsk polskich, zostało zdobyte 20 maja 1809 r. Niedługo potem wyznaczono załogę twierdzy W jej skład niemal od początku wchodziły oddziały mające w niedalekiej przyszłości stanowić 1 pułk piechoty armii galicyjsko – francuskiej, późniejszy 13 pułk piechoty Księstwa Warszawskiego.

    11_1.13 pułk piechoty Księstwa Warszawskiego. Zarys działalności 1809-1815_cz1

    11_2.13 pułk piechoty Księstwa Warszawskiego. Zarys działalności 1809-1815_cz2

    11_3.13 pułk piechoty Księstwa Warszawskiego. Zarys działalności 1809-1815_cz3

    11_4.13 pułk piechoty Księstwa Warszawskiego. Zarys działalności 1809-1815_cz4

    11_5.13 pułk piechoty Księstwa Warszawskiego. Zarys działalności 1809-1815_cz5

    ———–

    Dariusz Nawrot (Katowice)

    Postawa mieszkańców tzw. guberni polskich wobec powstania w Galicji. Przyczynek do udziału Rosji w wojnie 1809 r.

    Rozpoczęcie przez Austrię wojny przeciwko Francji w kwietniu 1809 roku, zmusiło Rosję na mocy artykułu 1. pokoju tylżyckiego do udzielenia Napoleonowi wsparcia, choć jak podkreślał J. Tulard, potwierdzenie tego zobowiązania w 10. artykule konwencji podpisanej w Erfurcie, niezbyt jasno precyzowało role rosyjskiego sojusznika. Władca Rosji udając się na spotkanie z cesarzem Francuzów w 1808 roku odpowiadał na zarzuty matki: „Nie spieszmy się opowiadać przeciw niemu. Moglibyśmy wszystko utracić. Raczej udawajmy, że umacniamy przymierze żeby uśpić czujność sojusznika. Zyskajmy na czasie i czynmy przygotowania. Kiedy wybije nasza godzina, będziemy spokojnie oglądać upadek Napoleona”. Na razie Rosja zamierzała uzyskać kosztem Szwecji Finlandię i pożądliwie spoglądała w kierunku posiadłości tureckich – Mołdawii i Wołoszczyzny. A Vandal pisał, że jak tylko Aleksander I dowiedział się o początku konfliktu austriacko-francuskiego, oświadczył Armandowi  Caulaincourtowi, ambasadorowi Francji w Petersburgu, iż Napoleon….

    12_1.Postawa mieszkańców tzw. guberni polskich wobec powstania w Galicji._cz1

    12_2.Postawa mieszkańców tzw. guberni polskich wobec powstania w Galicji._cz2

     

    Pozostałe  Zamojsko-Wołyńskie Zeszyty Muzealne  tom od  I -IV >>>>