Muzeum Barwy i Oręża “Arsenał”

Muzeum zostało otwarte 26 X 1984r. dzięki staraniom Muzeum Zamojskiego oraz pomocy Muzeum Wojska Polskiego i MON.

Ekspozycja stała zajmuje obecnie przyziemie budynku – obszerne wnętrze w formie dwunawowej hali z filarami, sklepionej krzyżową kolebką.

Na parterze w nawie południowej Arsenału znajduje się stała ekspozycja będąca próbą rekonstrukcji XVII – wiecznej zbrojowni.

Przy ulicy Podgroble usytuowana jest ekspozycja plenerowa gdzie eksponowana jest broń pancerna, artyleryjska. Można tam także zobaczyć samoloty i śmigłowce znajdujące się na wyposażeni Wojska Polskiego.

W muzeum, poza wystawami czasowymi, eksponowanymi na na piętrze, prezentowane są ekspozycje stałe ulokowane w historycznym wnętrzu na parterze budynku:

“Arsenał Jana Zamoyskiego”

“Historia Twierdzy Zamość 1580-1866″

Przedstawiają one burzliwą historię twierdzy Zamość, funkcjonującej od XVII w. do jej likwidacji w 1866 r. oraz uzbrojenie z tego okresu.

Kolejne fazy rozwoju bastionowej twierdzy obrazują makiety prezentujące ją w 1618r. (po zakończeniu pierwszego etapu budowy, wg projektu Bernarda Moranda na zlecenie założyciela miasta hetmana wielkiego koronnego i kanclerza Jana Zamoyskiego)
i w okresie Powstania Listopadowego, kiedy twierdza po przejęciu z rąk Zamoyskich w 1821 r., przez rząd Królestwa Polskiego stała się, wraz z Modlinem jedną z dwóch najnowocześniejszych w Królestwie.

Zamość przetrwał oblężenie wojsk Chmielnickiego w 1648 r., oraz w czasie “potopu” szwedzkiego w 1656r. W okresie wojny północnej przez twierdze przewinęli się jej główni aktorzy: Piotr I twórca imperium rosyjskiego, Karol XII król Szwecji i August II Mocny.

W epoce napoleońskiej Zamość znalazł się w granicach Księstwa Warszawskiego. Twierdza w 1813 r., po klęsce Napoleona Bonapartego w Rosji była jednym z ostatnich punktów oporu przeciw Rosjanom.

W Powstaniu Listopadowym kapitulowała jako ostatni punkt oporu w Królestwie. W okresie powstania twierdzą kierował gen. Prądzyński, stała się ona bazą dla korpusu gen. Dwernickiego i Chrzanowskiego.

Dzieje twierdzy uzupełnia ekspozycja prezentująca artylerię od końca XVI do połowy XIX w. (lufy armat, łoża, osprzęt artyleryjski, moździerze, hakownice) oraz broń palną z tego samego okresu (pistolety, arkebuzy, muszkiety, karabiny, strzelby wałowe – z zamkami lontowymi, kołowymi, skałkowymi, kapiszonowymi), a także broń białą i drzewcową.

Od roku 1987, na terenie dawnego przedpola twierdzy funkcjonuje stała ekspozycja plenerowa przedstawiająca artylerię i broń pancerna okresu II wojny światowej i powojennego. Eksponowane są armaty polowe, haubice, moździerze, armaty przeciwlotnicze i , pojazdy pancerne (czołg T-34, BRDM), transporter pływający PTG, kuter patrolowy oraz samolot TS-11 “Iskra” i śmigłowiec MI-2.