„POD NIEBEM PÓŁNOCY”

Z dziejów polsko-włoskich związków artystycznych

 

Pod takim tytułem odbyła się w Zamościu w dniu 23 czerwca 2010 r. konferencja naukowa, poświęcona wzajemnym związkom sztuki włoskiej i polskiej. Zamość – najbardziej włoskie z polskich miast, zwane Padwa północy i perła renesansu jest miejscem, gdzie związki te są do dziś widoczne. Wystarczy wspomnieć założenie urbanistyczne miasta idealnego, kościół katedralny z zachowanymi detalami wnętrza oraz kamienice podcieniowe w rynku.

Kontakty Zamościa z kultura włoska datują się od początków powstania miasta. Jan Zamoyski, późniejszy kanclerz i hetman wielki koronny, zetknął się z kultura włoska podczas studiów na Uniwersytecie w Padwie, gdzie zdobył gruntowne wykształcenie i wysoka kulturę artystyczna. Zapewne w Padwie lub Wenecji zrodziła się koncepcja budowy miasta – twierdzy, przyszłej stolicy dóbr rodowych. Realizacje tego wielkiego przedsięwzięcia powierzył Zamoyski włoskiemu architektowi, Bernardowi Morando, pracującemu wcześniej przy budowie zamku królewskiego w Warszawie. Ten mało dotychczas znany architekt otrzymał od polskiego magnata wyjątkową szanse, której pozazdrościć mu mogło wielu wybitnych włoskich urbanistów. W „dalekim kraju” stworzył miasto budzące zachwyt…

Piotr Kondraciuk

Piotr Kondraciuk,  Muzeum Zamojskie w Zamościu
„Pod niebem północy” – wprowadzenie do problematyki konferencji. (pdf)

——————–

 

 

„POLSKIE KOLEKCJE RYCIN ANDREA MANTEGNI I JEGO SZKOŁY”

Andrea Mantegna (ur. w roku 1431 w Isola di Carture k. Padwy, zm. w Mantui w roku 1506) malarz i rytownik lombardzkiego Quattrocenta, jest jednym z pierwszych artystów włoskich, który uczynił z miedziorytu środek artystycznego wyrazu. Giorgio Vasari przypisał mu nawet zasługę wynalezienia tej techniki. Uważa się na ogół, że rytownictwa nauczył się zapewne podczas swego pobytu w stolicy Toskanii w roku 1466…

Waldemar Deluga, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego,Warszawa
„Polskie kolekcje rycin Andrea Mantegni i jego szkoły”(pdf)

——————–

 

„STORIA DELLA POLONIA”  BERNARDA ZAYDLERA – HISTORIA POLSKI W OBRAZACH OPOWIEDZIANA WŁOCHOM

Tytuł dzieła Storia della Polonia fino agli ultimi tempi scritta dal dottore Bernardo Zaydler Polacco membro della Regia Societa  degli Amici delle Scienze in Warsavia, e di parecchie accademie letterarie italiane można przetłumaczyć jako „Historia Polski aż do ostatnich czasów napisana przez doktora Bernarda Zaydlera, Polaka, członka Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie i podobnych akademii literackich we Włoszech”. Ukazało się ono we florenckiej oficynie V. Batelli e Figli, w 1831 r., a wiec w czasie powstania listopadowego,..

Kamilla Pijanowska,  Muzeum Narodowe w Warszawie
„Storia della Polonia” Bernarda Zaydlera – historia Polski w obrazach opowiedziana Włochom  (pdf)

——————–

 

„WŁOSKIE INSPIRACJE W MALARSTWIE SAKRALNYM NA OBSZARZE ORDYNACJI ZAMOJSKIEJ W I POŁOWIE XVII WIEKU”

Apogeum zainteresowań sztuka włoska w Rzeczypospolitej przypada na okres panowania ostatnich Jagiellonów. Małżeństwo Zygmunta I z księżniczką włoska z rodu Sforzów spowodowało, że na dwór krakowski przybyło wielu dworzan ze słonecznej Italii. Wśród nich byli także artyści. Franciszek Florentczyk i Bartłomiej Berrecci pracowali przy przebudowie zamku królewskiego, ten ostatni zrealizował te? Kaplice Zygmuntowska na Wawelu. Pod kierunkiem Berecciego, a później samodzielnie pracowali Bernardino de Gianotis i Jan Cini, którzy założyli rodzaj spółki architektoniczno -rzeźbiarskiej…

Piotr Kondraciuk, Muzeum Zamojskie w Zamościu
„Włoskie inspiracje w malarstwie sakralnym na obszarze Ordynacji Zamojskiej w I połowie XVII wieku” (pdf)

——————–

 

„WZORZYSTE WŁOSKIE TKANINY JEDWABNE Z POLSKIMI HERBAMI W XVI I XVII WIEKU”

Początki wyrobu tkanin jedwabnych wiąże się z Chinami, gdzie już w trzecim tysiącleciu przed Chrystusem, a może jeszcze wcześniej, poznano tajemnice wykonywania tych szlachetnych tkanin. W ostatnich latach wskazuje się nawet na ósme tysiąclecie jako na początek jedwabnictwa.  Przez całe stulecia, czy właściwie tysiąclecia, udawało się Chińczykom utrzymywać w ścisłej tajemnicy sposób wykonywania tych wyrobów. Do Bizancjum tajemnica pozyskiwania jedwabiu z kokonów przedostała się zapewne około VI w…

Agnieszka Bender, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszynskiego
„Wzorzyste włoskie tkaniny jedwabne z polskimi herbami w XVI i XVII wieku” (pdf)

——————–

 

„HUTA WARSZAWSKA CASPARO BRUNORO”

Rzeczypospolita w okresie panowania króla Władysława IV Wazy nie tylko słynęła z tolerancji religijnej, ale i otwartości na nowe idee naukowe, widoczne było to przede wszystkim w ośrodkach akademickich, w Krakowie i Wilnie, na które przybywali naukowcy z zagranicznych ośrodków.  Równocześnie dwór królewski skupiał liczne grono urzędników i dworzan wykształconych na znanych europejskich uniwersytetach, w tym pasjonatów nauki. Dlatego nie dziwi, że wiele z wydarzeń naukowych związanych było w latach 40. XVII w. z warszawskim dworem króla.
12 lipca 1647 na dziedzińcu Villa Regia na przedmieściach Warszawy w obecności króla Władysława IV, królowej Ludwiki Marii Gonzagi oraz dworu, włoski kapucyn Walerian Magni (1586-1661) przeprowadził doświadczenie mające na celu podważenie podstaw systemu arystotelesowskiego przez udowodnienie istnienia próżni…

Aleksandra J. Kasprzak, Muzeum Narodowe w Warszawie
„Huta warszawska Casparo Brunoro”(pdf)

——————–

 

„MEBLE WŁOSKIE W ZBIORACH MUZEUM NARODOWEGO W WARSZAWIE”

W zbiorach mebli Muzeum Narodowego w Warszawie dość duża grupę stanowią sprzęty włoskie lub wykazujące silne powiązania z tradycja stolarska Italii, wykonane od późnego średniowiecza do końca XIX w.  Łącznie zbiór mebli, które spełniają te kryteria liczy około 200 sztuk. Prezentowane są na Galerii Europejskiej Sztuki Zdobniczej w Muzeum, a wiele z nich wzbogaca ekspozycje muzealne w Polsce, m.in. Pałacu w Wilanowie, Zamku Królewskiego w Warszawie, Zamku Królewskiego w Piotrkowie Trybunalskim, Muzeum w Łowiczu, Muzeum Historycznego we Wrocławiu….

Dorota Gutkowska, Stefan Mieleszkiewicz, Muzeum Narodowe w Warszawie
„Meble włoskie w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie” (pdf)

——————–

 

„RENESANSOWE MEBLE WŁOSKIE Z KOLEKCJI MUZEUM NARODOWEGO W WARSZAWIE ZAKUPIONE OD ANTYKWARIUSZA SZYMONA  SZWARZA W LATACH 1924 – 1933.

FALSYFIKACJA DZIEŁ SZTUKI NA POTRZEBY RYNKU ANTYKWARYCZNEGO”

W ciągu wielu lat pracy w muzealnictwie zetknęłam się w różnych polskich zbiorach z wieloma meblami renesansowymi. Zawsze oglądałam je przez pryzmat działalności Szymona Szwarza, antykwariusza pracującego w dwudziestoleciu międzywojennym i współpracującego z Muzeum Narodowym w Warszawie oraz Zamkami Królewskimi na Wawelu i w Warszawie. Szwarz obracał meblami nie zawsze oryginalnymi, po naprawach, rekonstrukcjach, odtworzonych w części i wykonanych na potrzeby klienta oraz rynku. Świadomość takiego stanu rzeczy i konfrontacja z innymi obiektami w różnych kolekcjach sprawia, że często podchodzę do nich dość uważnie, wręcz podejrzliwie…

Anna Feliks, Muzeum Wnetrz w Otwocku Wielkim – oddział Muzeum Narodowego w Warszawie
„Renesansowe meble włoskie. Falsyfikacja dzieł sztuki na potrzeby rynku antykwarycznego.” (pdf)

——————–

 

„DWIE BAROKOWE KOMODY LOMBARDZKIE ZE ZBIORÓW ZAMKU KRÓLEWSKIEGO W WARSZAWIE”

W działającym od grudnia 1980 r., jako samodzielna instytucja muzealna,Zamku Królewskim w Warszawie zakup dwóch komód, charakterystycznych dla meblarstwa Lombardii w połowie XVIII stulecia, należał do pierwszych nabytków tworzonej kolekcji mebli1. Komody odznaczają się bogata dekoracja, wykonana technikami intarsji i inkrustacji. Obie cechuje zasadniczo taka sama konstrukcja, a różnice w ich wymiarach są tak minimalne, że staja się niezauważalne dla okaz. Meble pozornie tworzą parę, bowiem maja taki sam kształt, a tak?e ścisłe analogiczne profile barwionych na czarno listew cokołowych, podziałów miedzyszufladowych i krawędzi drewnianych blatów (il. 1 i il. 2). Poszczególne cechy ich budowy i dekoracji wskazują, że powstały nie tylko według tego samego wzoru, ale i w tym samym, nieznanym warsztacie włoskim…

Barbara Gratkowska-Ratynska, Zamek Królewski w Warszawie
„Dwie barokowe komody lombardzkie ze zbiorów Zamku Królewskiego w Warszawie.” (pdf)

——————–

 

„WOJSKOWI I INŻYNIEROWIE WŁOSCY W POLSCE W XVI-XVII WIEKU”

Obecność włoskich wojskowych w oddziałach polskich i litewskich od XVI do XVII wieku miała charakter jednostkowy. Pojedynczy oficerowie służyli w czasie wojen moskiewskich króla Stefana Batorego i w czasie kampanii za panowania króla Zygmunta III Wazy.  Wśród nich największy rozgłos zdobyli: Domenico Mor, a w połowie XVII wieku, Giovanni Battista Roselli, pułkownik Colalto oraz Giovanni Paolo Cellari (zm.1664 r.).Włoskie talenty w dziedzinie wojskowości objawiły się na ziemiach polskich przede wszystkim w zakresie inżynierii wojskowej, a dokładniej, w dziedzinie sztuki budowy fortyfikacji i rzemiośle ludwisarsko-artyleryjskim…

Jacek Feduszka, Muzeum Zamojskie w Zamosciu
„Wojskowi i inżynierowie włoscy w Polsce w XVI-XVII wieku” (pdf)

——————–

 

„WPŁYWY WŁOSKICH DOŚWIADCZEŃ W OCHRONIE DZIEDZICTWA KULTUROWEGO NA POWSTANIE I KSZTAŁT PRAKTYKI KONSERWATORSKIEJ W POLSCE”

Mówiąc o włoskich wpływach w sztuce polskiej nie można pominąć tak?e istotnych oddziaływań teorii i doświadczeń włoskich na polska drogę do instytucjonalnej ochrony zabytków oraz na kształt myśli oraz praktyki w zakresie konserwacji polskiego dziedzictwa kulturowego. Problem ochrony i konserwacji zabytków na terenie Włoch wystąpił już u schyłku starożytności chrześcijańskiej i wiązał się z adaptacja pogańskich świątyń oraz budynków użyteczności publicznej dla potrzeb kultu chrześcijańskiego. W tym okresie przeniesiono w Rzymie na samego Chrystusa tytuł ?konserwatora?, w starożytności przyznawany niektórym bóstwom antycznym i rzymskim cesarzom…

Andrzej Gaczoł, Politechnika Krakowska
„Wpływ włoskich doświadcze w ochronie dziedzictwa kulturowego na powstanie i kształt praktyki konserwatorskiej w Polsce” (pdf)

——————–

Bibliografia

——————–

 

Książka jest zbiorem referatów wygłoszonych podczas konferencji naukowej w Muzeum Zamojskim w Zamościu 23 czerwca 2010 r.
Redakcja naukowa i opracowanie:
Piotr Kondraciuk
© Copyright by Piotr Kondraciuk
© Copyright by Muzeum Zamojskie w Zamościu

ISBN 978-83-60893-20-3
Muzeum Zamojskie w Zamościu
22-400 Zamość, ul.Ormiańska 30
www.muzeum-zamojskie.pl

Konferencja zrealizowana w ramach projektu
ZAMOŚĆ – LETNI SALON SZTUKI LUBELSZCZYZNY
współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2007-2013