Pierwszy „cytat” z Matejki - Adam Poniński ze Szczęsnym Potockim Centralny fragment obrazu z dodaną lożą  Drugi „cytat” z Matejki - Franciszek Salezy Potocki, Michał Fryderyk Czartoryski i brat króla Michał Jerzy Poniatowski

Muzeum Zamojskie zaprasza na prezentację obrazu
„Rejtan wg Matejki” - Georga Fischhofa.
Obraz można oglądać w dniach:
wtorek - niedziela w godz. od 900 do 1600.

  •    Etnografia   

    Zbiory z zakresu etnografii są gromadzone od momentu założenia Muzeum Zamojskiego w 1926r. W początkowym okresie jego działalności nie było wydzielonej ekspozycji etnograficznej czy tez odrębnego działu związanego z kulturą ludowa. Eksponaty miały obrazować całokształt kultury regionu. Muzealia z zakresu etnografii, zgromadzone w okresie międzywojennym, stanowiły dużą część pozyskanych wówczas zbiorów.

    etnografia

    Zgromadzono wtedy kolekcje XIX -wiecznej ludowej rzeźby sakralnej z nieistniejących już ośrodków rzeźbiarskich w powiatach biłgorajskim i hrubieszowskim. Zgromadzono także kolekcje ceramiki ludowej z ośrodków w Bidaczowie Starym i Łążku Ordynackim, obrazujące ich działalność na przełomie XIX i XX wieku.
    Zapoczątkowano także kolekcje XIX wiecznych strojów ludowych. Po 1978 r. pozyskano dla Muzeum Zamojskiego kolekcje współczesnej rzeźby i malarstwa ludowego oraz eksponaty z zakresy plastyki obrzędowej i gospodarstwa domowego. Na szczególna uwagę zasługują obrazy olejne z XVIII i XIX w., przedstawiające: Matkę Boską Krasnobrodzką oraz obraz na desce „Arma Christi”.

    l1

    Stroje ludowe


    W części południowo- wschodniej tereny Zamojszczyzny zamieszkiwane były przez ludność wywodzącą się z grupy etnicznej Rusinów, na pozostałym terenie mieszkali potomkowie Lublinian zaliczani do ludności małopolskiej. Wyróżnia się tutaj cztery grupy kostiumologiczne: strój biłgorajski, zamojski, tarnogrodzki, noszone przez Lublinian i strój hrubieszowski będący ubiorem pogranicza lubelsko-ukraińskiego.

    Strój z okolic Biłgoraja

    Był on prawie w całości wytwarzany w obrębie własnego gospodarstwa. Z nielicznymi wyjątkami tkaniny wykonywane były przez kobiety, one też same szyły poszczególne elementy strojów, z rzadka tylko korzystając usług miejscowego krawca.

    bilgoraj

    Taki wyjątkiem był żupan z szafirowoniebieskiego sukna fabrycznego, a w stroju męskim buty, najczęściej tzw. tyszowiaki, kupowane na jarmarkach lub targach, a wytwarzane masowo w położonych stosunkowo niedaleko Tyszowcach.

    Strój kobiecy

    Charakterystycznym nakryciem głowy kobiety zamężnej była chamełka, czyli krążek z łubu lub tektury z naciągniętym nań siatkowym czepeczkiem. Brzegi chamełki przykrywała zatyczka – pas płócienny ozdobiony czerwonym lub czarnym haftem. Na chamełke kobieta narzucała opadającą aż na ramiona i boki zawicie – nakrywkę. Było ono wykonane z lnianego lub bawełnianego płótna i także zdobione haftem. Panny zwykle chodziły z odkryta głową.
    W dni świąteczne i do ślubu zakładały wianek, tzw. podwstążnik. Koszule szyto najczęściej z tkanin lnianych niekiedy bawełnianych. Jedne i drugie miały krój przyramkowy – marszczony. Przyramki i mankiety ozdobione były haftem czerwonym, czarnym lub niebieskim. Noszone spódnice były białe z lnianego płótna lub tzw. malowanki. Te drugie ozdabiano poprzez odbicie wzoru z klocka drukarskiego. Na zimę szyto spódnicę – „burę’ z pasiastego materiału marszczoną po bokach i z tyłu.

    Strój męski

    Składał się z koszuli lnianej kroju przyramkowego, zdobionej ściegiem – stebnówką koloru czarnego. W początkach XX w. modne stały się koszule zdobione haftem krzyżykowym.
    Spodnie z lnianego lub konopnego samodziału noszono jako letnie lub robocze. Na zimę szyto „chołosznie” z wełnianego samodziału lub tkaniny fabrycznej w kolorze białym lub brązowy. Koszula przepasana była pasem ze skóry wołowej wyprawianej na kolor brązowy. Zapinana na dwie lub trzy sprzączki – kawalerowie węższe, gospodarze szersze zapinane na 4 sprzączki.
    Sukmany szyto z sukna ciemnobrązowego. Ozdabiane były szamerunkiem z granatowego sznurka i granatowymi pomponami. Czapka -„gamerka”, zwane też „czapka na cztery powiaty” wykonywano z identycznego materiału jak sukmany. Zdobiono ja poprzez obszycie granatowym sznurkiem i przyszycie na kwadratowym denku 5 pomponów. W lecie noszono kapelusze ze słomy żytniej lub trawki „psiarki”. Główka kapelusza zdobiona była kolorową wstążką.

    Strój zamojski

    etnografia Był noszony przez ludność zamieszkującą okolice Zamościa. Można zauważyć, ze ma on wiele wspólnych cech z chłopskim ubiorem z okolic Biłgoraja. Pewne elementy obu strojów są wręcz identyczne np. pas czy spodnie w stroju męskim. Można śmiało sformułować stwierdzenie, że stroje te wyrosły z jednego pnia kulturowego i jedynie późniejsze wpływy czynników głównie ekonomicznych spowodowały, że ukształtowały się ostatecznie w nieco innych formach. Ludność nosząca strój zamojski zamieszkiwała obszar o stosunkowo dobrych glebach, gospodarstwa
    rolne przynosiły dość wysokie dochody, zaś bliskość silnego ośrodka miejskiego oraz dostęp do  gotowej odzieży fabrycznej spowodował dość wczesne porzucenie ubioru tradycyjnego i zastąpienie go strojem typowo miejskim .

    Stroje hrubieszowskie

    Tak umownie nazywamy stroje noszone dawniej przez ludność zamieszkującą wzdłuż obecnej granicy państwa na odcinku od Hrubieszowa do Tomaszowa Lub. Stroje hrubieszowskie to typowy przykład ubiorów terenów przygranicznych. Funkcjonują w nich obok siebie elementy odzieży i jej zdobnictwa charakterystyczne dla kultury ludowej Polski i Ukrainy.
    Dobrym przykładem może być tu koszula kobieca. Ma ona krój typowy dla całej Lubelszczyzny (krój przyramkowy, z dużym wykładanym kołnierzem), natomiast zdobiące ją czarne lub wielobarwne hafty krzyżykowe bardzo przypominają hafty ukraińskie.
    Szczytowy okres rozwoju stroju hrubieszowskiego przypada na pierwsze lata naszego wieku. Potem obserwuje się jego stopniowy zanik, ale jeszcze przed II wojną światowa poszczególne części, np. koszule, były powszechnie noszone.

    l1

    Plastyka ludowa


    Tradycyjna sztuka ludowa Zamojszczyzny prezentowana w muzeum daje jedynie fragmentaryczny obraz tego, co pozostało z bogactwa kultury duchowej zamieszkałej na tych ziemiach społeczności wiejskiej.
    Ukazuje zabytki, rześby, malarstwa i drzeworytu. Daleko tu do pełnego inwentarza, z tego, co jeszcze pół wieku wstecz było trwałym elementem w krajobrazie tej ziemi, bogatej w liczne kapliczki przydrożne wypełnione różnymi – głównie rzeźbionymi oraz malowanymi postaciami „boskich osób”, obarczonych swoją legendą i obyczajem jako wyraz prostej, ludowej pobożności.

    etnografia

    etnografia

    Ziemia Zamojska należy do tych regionów w Polsce, gdzie rzeźba figuralna osiągnęła szczególnie znaczący poziom. Głównie drewniana, ale nie brak i kamiennej. Obszary o charakterze puszczańskim, o mniejszym nasileniu wpływów zewnętrznych, dłużej zachowały swe tradycyjne formy kulturowe. Przetrwały w najczystszym kształcie stare zwyczaje i obrzędy oraz bogata ludowa sztuka plastyczna.
    Wyróżniają się zwłaszcza dwa środowiska rzeźby, zlokalizowane na przeciwległych krańcach Zamojszczyzny: rejon Biłgoraja i Hrubieszowa. Tradycja tych ośrodków sięga XIX w.
    Wśród pokazywanej rzeźby dominuje tematyka chrystologiczna, zawężona w zasadzie do cyklu pasyjnego (Ukrzyżowanie, Chrystus Frasobliwy, Chrystus Narazeński, Chrystus u słupa), z kilkoma egzemplarzami o tematyce maryjnej i świętych pańskich.
    Dział malarstwa odznacza się nieco większą różnorodnością. W porównaniu do rzeźby, można zauważyć zupełny brak tematów chrystologicznych (Arma Christi), natomiast są „cudowne wizerunki” maryjne (Matka Boska Krasnobrodzka i Matka Boska Częstochowska) oraz obrazy świętych i patronów.
    Drzeworyty, to znane odbitki ukazujące postać św. Antoniego Padewskiego wzorowane na obrazie z pobliskiej Radecznicy oraz Matka Boska Bolesna i Matka Boska Krasnobrodzka.

    etnografia

    etnografia Architektoniczną oprawę dla świątków ludowych i malowanych wizerunków tworzyły drewniane i niekiedy murowane kapliczki – domki boże. Na terenie Zamojszczyzny znanych jest obecnie ok. 180 kapliczek o różnej formie, które wyodrębniono w kilka typów. Pamiętajmy jednak, że ich struktura architektoniczna, zdobnictwo oraz usytuowanie w naturalnej oprawie krajobrazu powoduje, że są wyjątkowe i niepowtarzalne.
    Najczęściej można spotkać kapliczki w kształcie budynku wolnostojącego, oszalowane, z jednym – maksymalnie czterema otworami. Bardzo prostą formę przybierają kapliczki skrzynkowe, umieszczane na przydrożnych krzyżach, pniach drzewa czy ścianach świątyń. Archaiczną formę posiadają kapliczki kłodowe. Począwszy od najprymitywniejszych, uzyskanych przez obróbkę pnia drzewa w czworobok, z wyżłobioną wnęką, do wyważonych w proporcjach, z opracowaniem górnej części w kształcie arkady lub w formie latarni.

    l1

    Garncarstwo ludowe


    etnografia Tradycje zamojskiego garncarstwa sięgają odległych czasów. Udokumentowane jest istnienie w XVI w. cechu garncarskiego w Dubience. W podobnym czasie powstały też cechy w Tomaszowie Lub., Goraju i Krzeszowie. W XVIII w. powstają ośrodki w Dereśni, Frampolu i Tarnogrodzie w XIX w. najbardziej znane są ośrodki: w Łążku Ordynackim raz Bidaczowie Starym. Łącznie na tym terenie udokumentowano istnienie ok. 45 ośrodków garncarskich w okresie XVI – XX w.
    Ale nie wszystkie ośrodki są tak znane i popularne jak: Pawłów, Łążek czy Bidaczów. Oprócz nich istniały także ośrodki produkujące dla bardzo wąskiego kręgu odbiorców i działające przez kilkanaście lat np.: Bródek czy Szczebrzeszyn.